Tipula, osagai ezkutua
Errezeta ugaritan erabiltzen da, bere zapore leunak platerei ematen dien ukituagatik
Etxean edo jatetxean, errezeta ia guztiek dute osagai sekreturen bat, inork gehiago ez dakiena baina ukitu berezia ematen diona platerari. Udaberriko tipula, tipulina ere deitua askotan modu okerrean, osagai berezi horietako bat da. Ez da sekretua, baina ezkutuan egiten du bere lana, platerei tipularen zaporea emanez baina gehiegi igarri gabe.
Udaberriko tipulak hazi gabe jasotzen diren tipulak dira, eta horregatik, berezko zaporea badute ere, ez daukate lehorrek duten zapore pikantea, baizik eta gozoagoa, eta errazago digeritzen dira. Sufredun-konposatuek ematen diote tipulari zapore pikante hori, eta mozterakoan negar egitea ere sustantzia horien ondorio da. Horregatik udaberriko landareak, gazteagoak direnez, ez dute ezaugarri hori, eta horregatik oso erabiliak dira entsaladatan.
Tipula urte guztian landatu eta jaso daitezke, baina uda amaieran ereiten direnak, urte bukaerarako jasotzen dira, tipula freskoa edo udaberriko tipula izendapena jasoz. Jatorrian baratzean erein ondoren hazten hasitako landareen artean tokia egiteko modua zen, ale batzuk kenduz gainerakoak hobeto hazteko. Hori bai, baserrietan dena aprobetxatzen zen, eta tipula honetatik ere dena erabili daiteke: zati txuria eta hosto itxurako zati berdea.
Hala ere, freskoan bakarrik kontsumitu daiteke eta horregatik, urteko hilabete gutxi batzuetan bakarrik erosi daiteke merkatuan.
Udazken eta neguko hezetasun guztia jaso duenez, zapore oso leuna dute tipula hauek, ehuneko 90 inguru ura baita. Barazki honek Asian du jatorria, baina gure ingurura ederki egokitu da, hezetasuna gogoko baitu, bereziki lanbroak eta xirimiriak ematen diona. Tipula lehorrak sukaldatzerakoan kolorea aldatzen du, baina udaberrikoak bere kolore txuria mantentzen du, eta gardendu ere egiten da, saltsei gorputza emanez baina osagai nagusiaren zaporea estali gabe. Horregatik, arrainak edo haragiak saltsan prestatzerakoan erabili ohi da. Esaterako, legatza saltsa berdean egiteko erabilia da, hosto berdeek ukitu berezia ematen baitiote saltsari, arrainaren zaporea nabarmenduz.
Azkenaldian bere zaporea dela eta Kataluniako ‘calçot’-en antzera prestatzen dituzte sukaldari batzuek, parrillan edo plantxan erreta. Kanpoko azala guztiz erre behar da, eta bukaeran azala beltza kenduta, oliba olioa eta gatza botata jaten dira.
Udaberriko tipula ez da tipulinarekin nahastu behar, nahiz eta itxuraz antzekoa izan; tipulinak ez du tipulak duen burua.
Baserritarrek omen diote udaberriko tipula guztietan ‘garbiena’ dela, oraindik ez duenez udako eguzki beroa jaso, textura eta zapore bikainak dituelako. Gainera, propietate diuretikoak eta garbigarriak ditu gorputzarentzako ere. Horrez gain, potasioa, magnesioa eta fosforoa ditu mineralen artean, baita B eta C bitaminak ere.
Harpidetu zaitez Txantxangorriko papereko alera, edizio digitaleko errepotaje guztiekin gehi errezetak, eskulanak, gure colaboratzaileen artikuluak eta gehiago! Egin klik hemen.
|
Jarrai gaitzazu sare sozialetan: (X, Facebook eta Instagram) gure edukiez gozatzeko. Gainera, proposamen edo iradokizunen bat helarazi nahi badiguzu, txantxangorri@txantxangorri.info helbidera idatz diezagukezu. |
